Reductio ad Trumpum

In 1953 muntte de Amerikaanse filosoof en politicoloog Leo Strauss de term Reductio ad Hitlerum, een argumentatievorm die volgens hem herhaaldelijk werd gebruikt als substituut voor reductio ad absurdum, het laten zien dat iets onzin is door er een absurditeit of een tegenspraak uit af te leiden.

De reductio ad absurdum, ook wel bewijs door contradictie genoemd, is een standaard bewijstechniek uit de wiskunde. Neem aan dat er een grootste priemgetal is, zeg P. Dan bestaat er een eindige lijst L van alle priemgetallen, met P als grootste. Beschouw nu het product van al deze priemgetallen, en tel daar 1 bij op. Noem dat getal N. Als je N deelt door een getal uit de lijst L krijg je een rest 1. Dus N is niet deelbaar door enig getal uit de lijst L. Maar dan moet N ofwel zelf een priemgetal zijn, ofwel N is een product van priemgetallen die niet in de lijst L voorkomen, en die dus groter moeten zijn dan P. In beide gevallen hebben we een contradictie met de aanname dat P het grootste priemgetal was. Conclusie: er bestaat geen grootste priemgetal. Dit beroemde bewijs is te vinden bij Euclides (rond 300 voor Christus).

Het is leuk als je zo’n bewijs snapt, maar als dat niet zo is is het niet erg. Wie zich het hoofd breekt en het graag zou willen snappen, zou bij dit Wikipedia artikel kunnen beginnen. De Wikipedia pagina’s die gewijd zijn aan technische onderwerpen zijn doorgaans betrouwbaar. Voor andere onderwerpen geldt dat helaas niet. Zie hieronder.

Een Reductio ad Hitlerum is veel simpeler dan een bewijs door contradictie of ‘uit het ongerijmde’: “Hitler vond dit ook, dus het is gevaarlijke nonsens.” Leo Strauss is er kort over: “A view is not refuted by the fact that it happens to have been shared by Hitler.” (“Een standpunt is niet weerlegd door de omstandigheid dat het ook door Hitler werd aangehangen.”) Inderdaad, vegetarisme verdacht proberen te maken door te wijzen op het feit dat Hitler vegetariër was, is geen sterke debatzet.

Een zaak zwart maken door een verband te leggen met de opinies van iemand die algemeen wordt veracht, wordt wel de drogreden van de associatie genoemd. In het Engels: ‘assigning guilt by association’. Een moderne versie is wat je de Reductio ad Trumpum zou kunnen noemen. Ik ben niet de eerste die dit heeft bedacht; google maar. Ook de versie Reductio ad Trumpium komt voor. Trump is een incompetente, narcistische, dementerende dwaas, dus niets dat hij zegt hoeven we serieus te nemen, immers alles wat hij zegt is gekmakende onzin. Verleidelijk, maar logisch onjuist.

“Terugtrekking van de Amerikaanse troepen uit Syrië was een besluit van Trump, dus het was een slecht idee.” Nee, een serieus debat over die terugtrekking moet met geopolitieke argumenten komen, en niet met een drogreden. Net zo als het gaat over het voor en tegen van het optrekken van tariefmuren om de eigen economie te beschermen. Misschien is het een slecht idee, maar het is geen slecht idee omdat Trump het zegt.

Of neem het onderwerp biologisch geslacht en gender. Een van de eerste activiteiten bij het aantreden van de tweede regering Trump, op 20 januari 2025, op de dag van de inauguratie, was het publiceren van Executive Order 14168, getiteld ‘DEFENDING WOMEN FROM GENDER IDEOLOGY EXTREMISM AND RESTORING BIOLOGICAL TRUTH TO THE FEDERAL GOVERNMENT’ (de hoofdletters zijn uiteraard voor rekening van Donald Trump). Hierover blijkt zowaar een compleet Wikipedia artikel te bestaan waar je je licht zou kunnen opsteken. Helaas, de ‘analyse’ van de tekst wordt er overgelaten aan genderactivisten (Sarah McBride, transgender, Alicia Roth Weigel, zelfbenoemde intersex advocate, Masha Gessen, die zichzelf omschrijft als nonbinair en trans) die er geen spaan van heel laten. Je zou denken dat een evenwichtige analyse in elk geval ook vrouwen zou moeten citeren die niet in deze categorieën vallen, maar dat gebeurt niet.

Ik ben geneigd dit te beschouwen als een voorbeeld van ideological capture, maar misschien is dat bij dit soort onderwerpen moeilijk te vermijden. Zo’n onderwerp trekt nu eenmaal auteurs die er in het bijzonder warm voor lopen, en dan krijg je soms geen onbevooroordeelde samenvatting maar een ideologisch gemotiveerde veroordeling. Dat lijkt me ook hier het geval.

Een welwillende ontvangst van dit Witte Huis memo was trouwens niet te verwachten, gezien de agressieve houding van het Witte Huis. In april 2025 kregen journalisten die hun voornaamwoorden (‘pronouns’) vermelden in hun bio – een gevestigde gewoonte in bepaalde progressieve kringen in de VS – te horen dat ze niet meer welkom waren bij de persbijeenkomsten. Ook werd duidelijk dat het moeilijker wordt een visum voor de VS te bemachtigen als de geslachtsaanduiding in je paspoort niet overeenkomt met je biologisch geslacht. De Trump regering kiest op dit onderwerp voor agressief aanvallend voetbal, en dat roept begrijpelijke reacties van wie tegen de schenen (of op zijn ziel) wordt getrapt.

Maar wie ondanks dit alles niet wordt afgeschrikt tussen de negatieve ontvangst (als je erop googelt krijg je pagina na pagina aan briesend commentaar te zien) en besluit toch zelf het beleidsplan te lezen, merkt tot zijn verrassing dat de tekst veel coherenter dan je op grond van de veroordelingen zou verwachten. Meer nog: dit is helder en steekhoudend geschreven. Helderder en samenhangender, in feite, dan het proza van beroemde genderfilosofen als Judith Butler, al moet worden toegegeven dat helderder schrijven dan Judith Butler en andere genderdenkers niet verschrikkelijk moeilijk is. Uit de eerste alinea van het beleidsplan:

Invalidating the true and biological category of “woman” improperly transforms laws and policies designed to protect sex-based opportunities into laws and policies that undermine them, replacing longstanding, cherished legal rights and values with an identity-based, inchoate social concept.

Vertaling:

Door de ware en biologische categorie “vrouw” ongeldig te verklaren, worden wetten en beleidsmaatregelen die bedoeld zijn om op geslacht gebaseerde kansen te beschermen, ten onrechte omgevormd tot wetten en beleidsmaatregelen die deze kansen ondermijnen, waarbij gevestigde en gekoesterde wettelijke rechten en waarden worden vervangen door een op identiteit gebaseerd, gebrekkig sociaal concept.

In mijn oren klinkt dit allemaal buitengewoon redelijk. Iemand die nooit met genderideologie in aanraking is geweest zou zich zelfs verbaasd kunnen afvragen waarom dit alles moet worden gezegd. Want dit zijn waarheden als koeien, van het slag ‘de aarde is rond’, ‘de lucht is blauw’ en ‘water is nat’.

Ook de rest van het document is voor mij goed te volgen. Natuurlijk moet je weten wat een vrouw is om vrouwenrechten te kunnen borgen. Natuurlijk is een biologische definitie van “vrouw” het beste dat we hebben. Natuurlijk is het vervangen van de biologische definitie van “vrouw” in de wet door een sociaal concept dat op identiteit is gebaseerd vragen om moeilijkheden, omdat niemand dan meer weet wie er onder het begrip “vrouw” valt en wie niet. In feite kwam het Britse hooggerechtshof op 16 april 2025 tot vergelijkbare conclusies. Het zou interessant zijn om deze twee documenten, het Amerikaanse beleidsplan en de Britse verheldering van wat het woord “vrouw” betekent in de wet op de gelijkheid, eens met elkaar te vergelijken. Erg jammer dat journalisten zoiets nooit doen.

WRN Netherlands, een netwerk voor Vrouwenrechten in Nederland, heeft zojuist aan de Nationale Ombudsman gevraagd om onderzoek te doen naar wat zij beschouwen als de systematische ondermijning van vrouwenrechten in Nederland. Het netwerk verwijst daarbij naar het institutionele genderbeleid en naar de houding van de Nederlandse media. Het heeft een uitvoerig persbericht online geplaatst, waarin dit verzoek wordt toegelicht. Het zou me verheugen als de Nederlandse kwaliteitskranten dit initiatief zouden oppikken om er de aandacht aan te besteden die het verdient, maar ik heb er een hard hoofd in. Ik verwacht eerder dat het wordt doodgezwegen of van tafel geveegd met een Reductio ad Trumpum.